Ψηφιακές Βιβλιοθήκες και Πνευματικά Δικαιώματα

Πολλές βιβλιοθήκες στις μέρες μας δημιουργούν ψηφιακές βιβλιοθήκες και ηλεκτρονικά καταθετήρια.

Στο Ελληνικό δίκαιο επιτρέπεται η ψηφιοποίηση έργων που ανήκουν στο Δημόσιο (έργα των οποίων η προστασία έχει λήξει, είτε έργα τα οποία ο ίδιος ο δημιουργός τα έχει προσφέρει στο δημόσιο κτήμα και δεν διεκδικεί δικαιώματα, είτε έργα τα οποία ενοικούν εξ αρχής στο δημόσιο). Για όλα τα άλλα έργα, ο κανόνας είναι ότι απαγορεύεται η ψηφιοποίηση τους αλλά και η διάθεση ψηφιακού υλικού στο κοινό.

Ειδικά για τις Βιβλιοθήκες και τα αρχεία

α) Η δημιουργία ενός πρόσθετου αντιτύπου του έργου επιτρέπεται χωρίς την άδεια του δημιουργού και χωρίς αμοιβή μόνο όταν πρόκειται για ένα έργο που ήδη έχει στη κατοχή της μια Βιβλιοθήκη – μη κερδοσκοπικός οργανισμός και το ψηφιοποιεί για σκοπούς συντήρησης ή και μεταβίβασης του σε άλλο μη κερδοσκοπικό οργανισμό, εφόσον όμως είναι αδύνατη η προμήθεια του έργου αυτού από την ελεύθερη αγορά σε σύντομο χρόνο και με εύλογους όρους.

β) Επιτρέπεται η αναπαραγωγή (άρα και η ψηφιοποίηση) ενός έργου, όχι όμως για εμπορικό σκοπό, προς όφελος τυφλών και κωφάλαλων προσώπων, για χρήστες που έχουν αναπηρία./p>

Ο Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Λόγου (ΟΣΔΛ) απέστειλε επιστολή το 2006 προς 160 ελληνικές βιβλιοθήκες με την οποία διαμαρτύρεται για τις πρακτικές ψηφιοποίησης που χρησιμοποιούν οι βιβλιοθήκες και με την οποία τονίζει ότι θα πρέπει να λαμβάνεται άδεια από τον δημιουργό (για πρακτικούς λόγους η άδεια να ζητείται από τον ΟΣΔΛ).
Το πρόβλημα αυτό δεν είναι μόνο Ελληνικό αλλά το έχουν όλες οι Ευρωπαϊκές Βιβλιοθήκες.
Ευρωπαϊκή οδηγία 2001/29 λέει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν υπέρ της αναπαραγωγής από βιβλιοθήκες και εκπαιδευτικά ιδρύματα. Η οδηγία αυτή ΔΕΝ είναι υποχρεωτική και δεν υιοθετήθηκε από όλα τα κράτη μέλη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθεί να φτιάξει την Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη (ρύθμιση ώστε να επιτρέπεται από δημόσια ιδρύματα να ψηφιοποιούν και να μετακινούν υλικό τηρώντας τις διεθνής συμφωνίες. Πρόνοια για τα «ορφανά έργα» (έργα των οποίων ο δικαιούχος δεν μπορεί να εντοπιστεί μετά από μια καλόπιστη έρευνα).

Οι 2 πιο ακραίες απόψεις που έχουν ακουστεί για την αντιμετώπιση του προβλήματος είναι :

1. Να μην γίνεται ποτέ τίποτα πριν δοθεί άδεια ψηφιοποίησης από τον δημιουργό (η άποψη αυτή υποστηρίζεται από ομάδες συμφερόντων και δικαιούχων των έργων).

2. Να καταργηθεί εντελώς το copyright (άποψη που υποστηρίζεται από τους λεγόμενους «αναρχικούς» της πνευματικής ιδιοκτησίας).

Προτεινόμενες λύσεις: θέσπιση δικαιώματος στις βιβλιοθήκες να ψηφιοποιούν και να διακινούν το υλικό, μηχανισμός καταβολής αμοιβής στους δικαιούχους, καλόπιστη χρήση ορφανού έργου, σμίκρυνση χρόνου προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων, κλπ.

Google Library Project σταμάτησε λόγω αντίδρασης από τους εκδότες.

Οι κανόνες πάντως δέχονται πιέσεις από κινήματα όπως αυτό της ανοικτής πρόσβασης και των άδειων χρήσης Creative Commons. Πρέπει να βρεθεί μια λύση προς το κοινό συμφέρων βιβλιοθηκών, δημιουργών και τελικά του συνόλου.

Πηγή:

Κανελλοπούλου-Μπόττη, Μαρία (2007). Ψηφιακές Βιβλιοθήκες και Πνευματικά Δικαιώματα. 16o Πανελλήνιο Συνέδριο Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών, Αθήνα: Πανεπιστήμιο Πειραιά.

One Response to Ψηφιακές Βιβλιοθήκες και Πνευματικά Δικαιώματα

  1. Ιωάννα Ανδρέου says:

    Από όσα γνωρίζω (και γνωρίζω λίγα πράγματα για τα πνευματικά δικαιώματα) μερική φωτοτυπική αναπαραγωγή ενός έργου ή/και η ψηφιοποίηση αυτού επιτρέπεται όταν υπάρχει εκπαιδευτικός λόγος. Π.χ. σε μία Σχολική βιβλιοθήκη ένα μέρος ενός έντυπου βιβλίου μπορεί να ψηφιοποιηθεί και να είναι προσπελάσιμο μόνο από τους μαθητές/καθηγητές/βιβλιοθηκονόμους της συγκεκριμένης Σχολικής βιβλιοθήκης (πρόσβαση με κωδικούς, ή μόνο μέσω ενός intranet) για να εξυπηρετήσει την ομαλή διεξαγωγή του μαθήματος εντός των ορίων της βιβλιοθήκης.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: